Reddi Miras Yapan Ölüm Aylığı Alabilir mi?

Reddi Miras Yapan Ölüm Aylığı Alabilir mi?

Mirası reddeden kişi, kanuni şartları taşıyorsa ölüm aylığı alabilir. Mirasın reddedilmesi, tek başına dul veya yetim aylığı bağlanmasına engel değildir. Çünkü ölüm aylığı, vefat eden kişinin malvarlığından miras yoluyla geçen bir hak değil, sosyal güvenlik mevzuatına göre doğrudan hak sahiplerine tanınan bir haktır.

Ancak mirasçı olmak da tek başına aylık hakkı sağlamaz. Vefat eden kişinin sigortalılık ve prim durumu ile başvurucunun hak sahipliği ayrıca incelenir.

Mirasın reddi neden ölüm aylığına engel değildir?

Türk Medeni Kanunu’nun 605. maddesi, yasal ve atanmış mirasçılara mirası reddetme hakkı tanır. Ret, ölen kişinin malvarlığı ve borçlarından oluşan terekeyle ilgilidir.

Ölüm aylığı ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 32 ve 34. maddeleri kapsamında düzenlenen ayrı bir sosyal güvenlik hakkıdır. Mirasın reddi, bu hakkı ortadan kaldıran bir neden olarak düzenlenmemiştir.

Yargı kararlarında da sağ kalan eşe bağlanan dul aylığının terekeye dahil olmadığı ve aylık bağlanmasının terekeyi sahiplenme olarak görülemeyeceği belirtilmiştir.

Bu nedenle ölüm aylığına başvurmak veya hak edilen aylığı almak, tek başına tereke malının edinilmesi ve mirasın kabulü anlamına gelmez.

Ölüm aylığı bağlanması için hangi şartlar aranır?

5510 sayılı Kanun’un 32. maddesine göre, temel prim koşulları şunlardır:

• En az 1.800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olması veya
• Kanun’un 4/1-a maddesi kapsamındaki sigortalılar için, her türlü borçlanma süresi hariç en az 5 yıllık sigortalılık ve 900 gün prim bulunması.

Bu iki koşul alternatiflidir. Ayrıca malullük veya yaşlılık aylığı alırken vefat edenler ve aylığa hak kazanıp işlemleri tamamlanmadan ölenler gibi, aynı maddede ayrıca düzenlenen durumlar bulunmaktadır. Dolayısıyla kişinin emekli olmadan vefat etmesi, yakınlarına ölüm aylığı bağlanamayacağı anlamına gelmez.

Kanun’un 34. maddesi, aylığın eş, çocuk, anne ve baba arasında hangi şartlarla paylaştırılacağını düzenler. Eş bakımından evlilik bağı; çocuklarda yaş, öğrenim, medeni durum ve çalışma; anne ve babada gelir ve bazı durumlarda diğer hak sahiplerinden artan hisse bulunması önem taşır.

Bu açıklamalar esas olarak 5510 sayılı Kanun kapsamındaki ölüm aylığına ilişkindir. 5434 sayılı Kanun’a ve geçiş hükümlerine tabi kamu görevlisi dosyalarında farklı kurallar uygulanabilir. Önceki mevzuata tabi ölümler de ayrıca değerlendirilmelidir. İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle bağlanan ölüm geliri ise burada açıklanan ölüm aylığından farklı koşullara tabidir.

Prim borcu varsa mirasın reddi yeterli olur mu?

5510 sayılı Kanun’un 32. maddesine göre, 4/1-b kapsamındaki sigortalıların hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanabilmesi için, vefat eden kişinin kendi sigortalılığından kaynaklanan genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin borçlarının ödenmiş olması gerekir.

Mirası reddetmek, aylık bağlanması için aranan bu şartı kendiliğinden kaldırmaz. Ancak bu düzenleme, mirası reddeden kişinin borcu mirasçı sıfatıyla ödemek zorunda olduğu anlamına gelmez. Tereke borcundan sorumluluk ile ölüm aylığının bağlanma şartları farklı konulardır.

Bu nedenle SGK’dan hizmet ve borç bilgileri alınmalı; aylık talebinin hangi hizmetlere dayanacağı ve prim borcu şartının dosyaya etkisi belirlenmelidir.

Ölüm aylığı almak ile ölenin hesabındaki parayı çekmek aynı mı?

Hayır. Hak sahibine bağlanan ölüm aylığı ile ölen kişiye ait banka hesabındaki birikimler birbirinden farklıdır.

Türk Medeni Kanunu’nun 610. maddesine göre, tereke mallarını kendine mal etmek veya olağan yönetimin dışında tereke işlemlerine karışmak, mirası reddetme hakkını ortadan kaldırabilir.

Dolayısıyla ölüm aylığına başvurulabilmesi, ölen kişinin hesabındaki paraların veya diğer tereke mallarının da aynı şekilde kullanılabileceği anlamına gelmez. Yapılacak işlemin niteliği, mirasın reddi bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Ölüm aylığı başvurusu nasıl yapılır?

4/1-a ve 4/1-b kapsamındaki dosyalarda, sigortalının dosyasının bulunduğu SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile başvurulabilir. Uygun e-Devlet hizmetleri üzerinden de başvuru yapılabilir.

Duruma göre sağlık kurulu raporu, vasi ilamı veya elektronik kayıtlardan doğrulanamayan öğrenci belgesi gibi ek belgeler istenebilir. Kamu görevlilerine ilişkin dosyalarda ise başvuru birimi ve uygulanacak mevzuat ayrıca belirlenmelidir.

Mirasın reddi ile ölüm aylığı başvurusu ayrı işlemlerdir. Türk Medeni Kanunu’nun 606. maddesinde, mirasın gerçek reddi için genel süre üç ay olarak düzenlenmiştir. SGK’ya yapılan başvuru, sulh hukuk mahkemesine yapılacak mirasın reddi beyanının yerine geçmez.

Geçmişe dönük ölüm aylıkları istenebilir mi?

5510 sayılı Kanun’un 97. maddesine göre, aksine hüküm bulunmadıkça beş yıl içinde istenmeyen aylık kısımları zamanaşımına uğrar.

Bu süre, ölüm aylığı hakkının her durumda beş yıl sonunda tamamen kaybedileceği anlamına gelmez. Ancak başvurunun geciktirilmesi, geçmiş dönem ödemelerinde kayba yol açabilir. Haklı nedenle başvuramama ve önceki mevzuata tabi dönemler ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç

Mirasın reddi, kanuni şartları sağlanan ölüm aylığı hakkını tek başına ortadan kaldırmaz. Aylık talebi; vefat edenin sigortalılık geçmişi, primleri, varsa prim borcu ve başvurucunun hak sahipliği üzerinden değerlendirilir. Mirasın reddi işlemi ile SGK başvurusu ayrı yürütülmeli; tereke üzerindeki işlemlerde bu ayrım gözetilmelidir.