Bulgaristan Boşanma Kararı Türkiye’de Nasıl Tanınır ve Nüfusa Tescil Edilir?

Bulgaristan Boşanma Kararı Türkiye’de Nasıl Tanınır ve Nüfusa Tescil Edilir?

Bulgaristan’da verilen boşanma kararı, Türkiye’de kendiliğinden Türk nüfus kayıtlarına işlenmez. Türk nüfus kütüğünde evli görünen kişinin medeni hâlinin güncellenmesi için kararın nüfus kütüğüne idari yoldan tescili veya Türk mahkemesinde tanınması gerekir. Kararda nafaka, velayet, tazminat ya da mal rejimine ilişkin icra gerektiren hükümler varsa, bu hükümler yönünden ayrıca tenfiz gündeme gelir.

Bulgaristan boşanma kararı Türkiye’de doğrudan geçerli midir?

Yabancı ülkede alınmış boşanma kararı, Türkiye’de yalnızca verilmiş olması nedeniyle nüfus kaydını otomatik olarak değiştirmez. Kararın Türkiye’de sonuç doğurması için tanıma veya kanunda öngörülen idari tescil yollarından biri izlenmelidir. Bu işlem yapılmadığında Türk nüfus kayıtlarında evlilik devam ediyor görünebilir; bu durum Türkiye’de yeniden evlenme gibi medeni hâle bağlı işlemleri etkileyebilir.

Türkiye ile Bulgaristan arasında 1975 tarihli ve 28 Ekim 1978’de yürürlüğe giren Hukukî ve Cezaî Konularda Adlî Yardımlaşma Sözleşmesi bulunmaktadır. Sözleşme adlî himaye, adlî yardımlaşma, tebligat ve istinabe gibi konuları düzenler; boşanma kararlarının genel olarak tanınması ve tenfizi için özel bir rejim kurmaz. Bulgaristan boşanma kararının Türkiye’de tanınması, tenfizi veya nüfus kütüğüne tescili esas olarak 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu, 5718 sayılı MÖHUK ve ilgili Yönetmelik hükümlerine göre değerlendirilir. 

Tanıma, tenfiz ve nüfus kütüğüne tescil arasındaki fark

Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi kazanmasını sağlar. Boşanma kararının yalnızca evliliği sona erdiren kısmı söz konusuysa, çoğu durumda kararın Türkiye’de tanınması ve nüfus kaydına işlenmesi gerekir.

Tenfiz, yabancı kararın Türkiye’de icra edilebilmesini sağlar. Örneğin yabancı karardaki nafaka veya tazminat ödemesinin Türkiye’de icrası isteniyorsa, ilgili hüküm bakımından tenfiz kararı gerekir. Velayet, çocukla kişisel ilişki, iştirak nafakası ve mal rejimi hükümleri de somut hükmün niteliğine göre ayrıca tanıma veya tenfiz incelemesine konu olabilir.

İdari tescil, 5490 sayılı Kanun’un 27/A maddesi kapsamında, boşanma gibi medeni hâl kararının belirli şartlarla nüfus kütüğüne işlenmesidir. Bu yol, kararın nafaka, velayet, kişisel ilişki, tazminat veya mal rejimi hükümleri bakımından sonuç doğurmaz. Yönetmelik, bu hükümler yönünden talep edilen sonuca ve hükmün niteliğine göre ayrıca tanıma veya tenfiz davası açılabileceğini düzenler.

Bulgaristan kararını nüfus müdürlüğü veya konsolosluk üzerinden tescil ettirme

5490 sayılı Kanun’un 27/A maddesine göre, Bulgaristan’daki yetkili adlî veya idarî makam tarafından verilmiş ve Bulgaristan hukukuna göre kesinleşmiş boşanma kararı, Türk kamu düzenine açıkça aykırı değilse nüfus kütüğüne tescil edilebilir.

Başvuru, kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine veya Türkiye’de taraflardan birinin yerleşim yerindeki il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne yapılabilir. Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayanlar, Yönetmelikte sayılan il müdürlüklerinden birine başvurabilir.

Kural olarak taraflar başvuruyu birlikte yapar. Aynı anda başvurmaları şart değildir; ayrı başvururlarsa iki başvuru arasındaki süre 90 günü geçmemelidir. Taraflardan biri yabancı uyrukluysa Türk vatandaşı olan taraf veya vekili tek başına başvurabilir. Taraflardan biri ölmüşse de Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekilinin tek başına başvurusu mümkündür. Her iki taraf Türk vatandaşıysa ve biri başvuruya katılmıyorsa, bu istisnalar uygulanmaz; mahkemede tanıma yolu değerlendirilmelidir.

İdari tescil başvurusunda gereken belgeler

Yönetmelikte öngörülen temel belgeler şunlardır:

• Başvuru formu.
• Usulüne uygun onaylanmış Bulgaristan boşanma kararının aslı ve yetkili makamın, noter veya dış temsilciliğin onayladığı ya da apostil şerhiyle sunulan Türkçe tercümesi.
• Kararda kesinleşme şerhi yoksa, kararın Bulgaristan hukukuna göre kesinleştiğini gösteren onaylı belge veya yazının aslı ve usulüne uygun Türkçe tercümesi.
• Tarafların kimlik veya pasaport fotokopileri; taraflardan biri yabancıysa kimlik veya pasaportunun noter onaylı Türkçe tercümesi.
• Vekil aracılığıyla başvuruda fotoğraflı ve özel yetki içeren vekâletnamenin aslı veya onaylı örneği.
• Taraflardan biri vefat etmişse, usulüne uygun onaylanmış ölüm belgesi ve Türkçe tercümesi.
• Kararla ilgili Türkiye’de açılmış veya sonuçlanmış bir dava bulunup bulunmadığını gösteren bilgi ve Yönetmelikte belirtilen mahkeme belgesi.

Bulgaristan’dan alınan karar ve kesinleşme belgesinin tasdik şekli, belgenin türüne ve uygulanacak uluslararası düzenlemelere göre kontrol edilmelidir. Apostil veya başka bir tasdik yönteminin gerekip gerekmediği başvuru öncesinde ilgili konsolosluk ya da nüfus müdürlüğünden teyit edilmelidir. Tercüme ve tasdik eksiklikleri başvuruyu geciktirebilir. Eksik belge bildirilirse Yönetmelik uyarınca eksiklerin tamamlanması için 90 günlük süre verilir; bu sürede tamamlanmaması başvurunun reddine yol açabilir.

Komisyon tescil talebini kabul ederse karar dış temsilcilik veya il müdürlüğünce yedi gün içinde aile kütüğüne işlenir. Tescil hâlinde boşanma tarihi olarak kararın kesinleşme tarihi esas alınır.

İdari başvuru reddedilirse ne yapılabilir?

Tescil talebi, kararın usulüne uygun kesinleşmediği, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğu, başvuru şartlarının veya belge koşullarının karşılanmadığı gibi nedenlerle reddedilebilir. Yönetmelik uyarınca ret hâlinde, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) çerçevesinde yetkili aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılabilir.

İdari başvurunun sonucu beklenirken aynı karar hakkında Türkiye’de devam eden veya reddedilmiş bir dava bulunması, tescil başvurusunun reddine neden olabilir. Bu nedenle daha önce açılmış tanıma/tenfiz davası, kararın kesinleşmesi veya ret sonucu varsa yeni başvuruya başlamadan önce dosyanın durumu değerlendirilmelidir.

Mahkemede tanıma veya tenfiz davası

Nüfus kütüğünün güncellenmesi için mahkemeden tanıma kararı istenebilir. Nafaka, tazminat veya benzeri bir para ödeme borcunun Türkiye’de icrası isteniyorsa ilgili hüküm bakımından tenfiz kararı gerekir. Hükmün Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi kazanması isteniyorsa tanıma gündeme gelebilir. Velayet ve kişisel ilişki hükümlerinde izlenecek yol, kararın içeriğine ve Türkiye’de talep edilen sonuca göre ayrıca belirlenmelidir. İdari boşanma tescili bu hükümler bakımından tek başına sonuç doğurmaz.

MÖHUK m. 51’de tenfiz için asliye mahkemesi düzenlenmiştir. Bununla birlikte aile hukukuna ilişkin yabancı kararların tanıma ve tenfizinde özel görev hükmü olan 4787 sayılı Kanun m. 4/2 uyarınca görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde, bu konuda görevli kılınan asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetkili yer, kendisine karşı talepte bulunulan kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri; yoksa sakin olduğu yer mahkemesidir. Türkiye’de bu yerler de yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir aile mahkemelerinden biri yetkili olabilir; aile mahkemesi bulunmayan yerde ilgili asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Tanıma talebinde de MÖHUK’un ilgili usul hükümleri uygulanır.

Mahkemeye sunulacak başlıca belgeler; usulüne uygun onaylanmış kararın aslı veya onaylı örneği, kararın kesinleştiğini gösteren belge, bunların usulüne uygun Türkçe tercümeleri ve tarafların kimlik/adres bilgileridir. 

MÖHUK kapsamında mahkeme, yabancı kararın kesinleşmesini, kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmasını, kamu düzenine açık aykırılık bulunmamasını ve davalının yargılamaya usulüne uygun çağrılmış veya temsil edilmiş olmasını inceler. Tenfizde ayrıca karşılıklılık şartı aranır; tanımada bu şart uygulanmaz. Bu ayrım MÖHUK m. 54/1-a ve m. 58/1’de düzenlenmiştir.

Süreyi kaçırırsam ne olur?

Yönetmelik, idari tescil başvurusu için genel bir başvuru süresi öngörmez. Bununla birlikte Türk nüfus kaydı güncellenene veya mahkeme tanıma kararı verilene kadar kişi Türkiye’de evli görünebilir. Boşanmaya bağlı mal rejimi, miras, yeniden evlenme ve diğer haklar bakımından ayrıca zamanaşımı veya hak düşürücü süreler gündeme gelebileceğinden, boşanma kararının kesinleşme tarihi ve Türkiye’deki talebin niteliği ayrı ayrı incelenmelidir. Boşanma kararını tescil ettirmek, diğer talepler için geçerli süreleri kendiliğinden durdurduğu anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Bulgaristan boşanma kararı e-Devlet’te kendiliğinden görünür mü?

Hayır. Kararın Türkiye’de usulüne uygun şekilde tanınması veya 5490 sayılı Kanun’un 27/A maddesi uyarınca aile kütüğüne tescil edilmesi gerekir. İşlem tamamlandıktan sonra nüfus kaydı güncellenir.

Eski eşim yabancı uyrukluysa tek başıma başvurabilir miyim?

Evet. Taraflardan biri yabancı uyrukluysa Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekili idari tescil için tek başına başvurabilir. Kararın kesinleşmiş olması ve diğer tescil koşullarının da sağlanması gerekir.

Bulgaristan kararındaki nafaka ve velayet hükmü de tescille geçerli olur mu?

Boşanmanın idari tescili, nafaka ve velayet gibi karar bölümlerini Türkiye’de kendiliğinden icra edilebilir hâle getirmez. İlgili hüküm için mahkemeden tanıma veya tenfiz istenmesi gerekebilir.

Sonuç

Bulgaristan boşanma kararının Türkiye’de sonuç doğurması için önce kararın kesinleşmiş olup olmadığı, tarafların vatandaşlıkları ve kararın yalnızca boşanma mı yoksa nafaka, velayet, tazminat veya mal rejimi hükümleri de mi içerdiği belirlenmelidir. Şartlar uygunsa 5490 sayılı Kanun’un 27/A maddesi kapsamında nüfus kütüğüne idari tescil yapılabilir. İdari yol mümkün değilse veya kararın icra gerektiren bölümleri için Türk mahkemesinde tanıma ya da tenfiz davası açılması gerekir.