Hangi Sözleşmelerde Cayma Hakkı Yoktur?

Hangi Sözleşmelerde Cayma Hakkı Yoktur?

İnternet alışverişlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte tüketicilerin en sık sorduğu hukuki sorulardan biri, satın alınan ürün veya hizmetten sonradan vazgeçilmesi halinde cayma hakkının bulunup bulunmadığıdır. Özellikle “14 günlük koşulsuz iade hakkı” kavramı toplumda oldukça yaygın bilinse de, uygulamada her sözleşme bakımından cayma hakkı bulunmamaktadır.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği uyarınca bazı sözleşmeler açık şekilde istisna kapsamına alınmıştır. Özellikle kişiye özel hazırlanan ürünler, dijital içerikler, hızlı bozulan ürünler, finansal piyasa işlemleri ve belirli rezervasyon hizmetlerinde tüketicinin cayma hakkı bulunmayabilmektedir.

Bu yazımızda hangi sözleşmelerde cayma hakkının kullanılamayacağını, satıcının hangi durumlarda iadeyi reddedebileceğini ve uygulamada en çok uyuşmazlık yaşanan alanları ayrıntılı şekilde ele alacağız.

Cayma Hakkı Nedir?

Cayma hakkı, tüketicinin herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden dönmesini sağlayan yasal bir haktır. Mesafeli sözleşmelerde tüketici kural olarak 14 gün içinde cayma hakkını kullanabilmektedir.

Bu hak özellikle:

• İnternet alışverişlerinde,
• Telefon yoluyla yapılan satışlarda,
• Sosyal medya üzerinden gerçekleştirilen satışlarda,
• Mobil uygulama alışverişlerinde,
• Uzaktan satış yöntemlerinde

uygulanmaktadır.

Ancak bu hak mutlak değildir. Kanun koyucu bazı sözleşme türleri bakımından cayma hakkını tamamen kaldırmıştır.

Cayma Hakkının Bulunmadığı Sözleşmeler

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin 15. maddesinde cayma hakkının kullanılamayacağı sözleşmeler ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.

1. Kişiye Özel Hazırlanan Ürünler

Tüketicinin kişisel ihtiyaçları veya özel talepleri doğrultusunda hazırlanan ürünlerde cayma hakkı bulunmamaktadır.

Örneğin:

• Ölçüye göre üretilen mobilyalar,
• İsme özel takılar,
• Kişiye özel dikilen kıyafetler,
• Baskılı ürünler,
• Özel tasarım ürünler

bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Bu düzenlemenin temel sebebi, ürünün yeniden satışa sunulmasının çoğu zaman mümkün olmamasıdır.

Ancak satıcının standart bir ürünü sonradan “kişiye özel üretim” olarak göstermesi tek başına yeterli değildir. Ürünün gerçekten kişisel talepler doğrultusunda hazırlanmış olması gerekir.

2. Hızlı Bozulabilen veya Son Kullanma Tarihi Geçebilecek Ürünler

Çabuk bozulabilen veya kısa sürede tüketilmesi gereken ürünlerde de cayma hakkı bulunmamaktadır.

Örneğin:

• Pasta,
• Çiçek,
• Taze gıda ürünleri,
• Soğuk zincir ürünleri,
• Günlük tüketim ürünleri

uygulamada bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Bu istisnanın amacı sağlık ve lojistik risklerini önlemektir.

3. Hijyen Nedeniyle İadesi Uygun Olmayan Ürünler

Tesliminden sonra koruyucu ambalajı açılan ve hijyen açısından yeniden satışı uygun olmayan ürünlerde cayma hakkı kullanılamaz.

Örneğin:

• Kulaklık,
• İç çamaşırı,
• Kozmetik ürünleri,
• Diş fırçası,
• Tıraş makinesi,
• Lens ve benzeri kişisel kullanım ürünleri

en sık uyuşmazlık yaşanan ürün grupları arasındadır.

Ancak her ürün otomatik olarak hijyen ürünü sayılamaz. Özellikle elektronik ürünlerde yalnızca kutunun açılmış olması her durumda cayma hakkını ortadan kaldırmaz. Somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.

4. Yazılım, Dijital İçerik ve Ambalajı Açılmış Ürünler

Bilgisayar programları, yazılımlar, dijital içerikler ve veri depolamaya ilişkin bazı ürünlerde koruyucu ambalajın açılması halinde cayma hakkı sona erebilmektedir.

Örneğin:

• Lisanslı bilgisayar yazılımları,
• Oyun CD’leri,
• Aktivasyon kodları,
• Dijital üyelik paketleri,
• Veri depolama ürünleri,
• İndirilebilir dijital içerikler

uygulamada sıklıkla uyuşmazlık konusu olmaktadır.

Özellikle dijital içeriğin kullanılmaya başlanması veya lisans anahtarının aktif hale getirilmesi halinde tüketicinin sonradan cayma hakkı ileri sürmesi çoğu durumda mümkün olmamaktadır.

5. Finansal Piyasalardaki Dalgalanmalara Bağlı Ürünler

Fiyatı finansal piyasalardaki dalgalanmalara bağlı olarak değişen ürün veya hizmetlerde de cayma hakkı bulunmamaktadır.

Örneğin:

• Altın,
• Döviz,
• Gümüş,
• Emtia fiyatına bağlı işlemler,
• Bazı yatırım ürünleri

bu kapsamda değerlendirilebilmektedir.

Bu düzenlemenin amacı, piyasa hareketlerinden doğan riskin tek taraflı şekilde satıcıya yüklenmesini önlemektir.

6. Finansal Hizmetlere İlişkin Mesafeli Sözleşmeler

Döviz piyasaları, para piyasası araçları ve finansal piyasalardaki anlık değişimlerden etkilenen bazı finansal hizmet sözleşmeleri de cayma hakkı kapsamı dışında kalabilmektedir.

Özellikle yatırım niteliği taşıyan işlemlerde piyasa riskinin sonradan tek taraflı şekilde ortadan kaldırılması hukuk düzeni tarafından korunmamaktadır.

7. Otel Rezervasyonu ve Ulaşım Hizmetleri

Belirli bir tarihte yerine getirilmesi gereken konaklama, ulaşım ve organizasyon hizmetlerinde de cayma hakkı istisnası bulunmaktadır.

Örneğin:

• Uçak bileti,
• Otel rezervasyonu,
• Araç kiralama,
• Konser bileti,
• Festival organizasyonları,
• Spor etkinlikleri

genellikle cayma hakkı kapsamında değildir.

Bu nedenle iptal koşulları çoğu zaman sözleşme hükümlerine göre değerlendirilmektedir.

8. Gazete, Dergi ve Süreli Yayınlar

Gazete ve dergi gibi süreli yayınların tek seferlik teslimlerinde cayma hakkı bulunmamaktadır.

Ancak abonelik sözleşmeleri bu kapsam dışında değerlendirilir. Başka bir ifadeyle düzenli abonelik ilişkileri bakımından tüketici hakları ayrıca incelenmelidir.

9. Canlı Müzayede Yoluyla Yapılan Satışlar

Açık artırma veya canlı müzayede yöntemiyle gerçekleştirilen satışlarda da cayma hakkı uygulanmamaktadır.

Özellikle:

• Antika satışları,
• Sanat eserleri,
• Koleksiyon ürünleri,
• Müzayede organizasyonları

uygulamada bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Ancak internet üzerinden standart e-ticaret mantığıyla yapılan her satışın müzayede sayılması mümkün değildir.

10. Bahis ve Şans Oyunlarına İlişkin Hizmetler

Bahis, piyango ve benzeri şans oyunlarına ilişkin hizmetlerde de cayma hakkı bulunmamaktadır.

Bu tür işlemler anlık sonuç doğurduğundan, tüketicinin sonradan tek taraflı olarak sözleşmeden dönmesi mümkün değildir.

11. Tamamlanmış Hizmetler

Tüketicinin açık onayıyla ifasına başlanan ve tamamen yerine getirilen hizmetlerde de cayma hakkı sona ermektedir.

Örneğin:

• Online danışmanlık hizmetleri,
• Eğitim hizmetleri,
• Teknik servis işlemleri,
• Yazılım kurulumu,
• Organizasyon hizmetleri

tam olarak ifa edilmişse sonradan cayma talebi reddedilebilir.

Satıcının “İade Yoktur” Demesi Tek Başına Yeterli midir?

Hayır.

Uygulamada birçok satıcı ürün açıklamalarına “iade yoktur” veya “değişim yoktur” ibaresi eklemektedir. Ancak bu ifadeler tek başına tüketicinin yasal haklarını ortadan kaldırmaz.

Sözleşmenin veya satış işleminin gerçekten kanundaki istisnalardan birine girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Başka bir ifadeyle, satıcının tek taraflı açıklaması değil; işlemin hukuki niteliği önem taşımaktadır.

Cayma Hakkı ile Ayıplı Mal Kavramı Karıştırılmamalıdır

Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri de cayma hakkı ile ayıplı mal hükümlerinin birbirine karıştırılmasıdır.

Bir ürün bakımından cayma hakkı bulunmasa bile ürün ayıplıysa tüketicinin farklı hukuki hakları doğabilir.

Örneğin:

• Ürünün bozuk çıkması,
• Reklamdaki özellikleri taşımaması,
• Eksik gönderilmesi,
• Orijinal olmaması,
• Çalışmaması

durumlarında tüketici ayıplı mal hükümlerine dayanabilir.

Bu nedenle “cayma hakkı yoktur” savunması her uyuşmazlıkta satıcıyı korumaz.

Cayma Hakkı Konusunda Uyuşmazlık Yaşanırsa Ne Yapılabilir?

Tüketicinin hukuka aykırı şekilde iade talebinin reddedildiğini düşünmesi halinde:

• Tüketici Hakem Heyeti’ne başvuru,
• Tüketici Mahkemesi’nde dava,
• Bedel iadesi talebi,
• Ayıplı mal hükümlerine dayalı başvuru

gündeme gelebilir.

Özellikle internet alışverişlerinde yazışmaların, sipariş ekranlarının, ürün açıklamalarının ve teslim kayıtlarının saklanması büyük önem taşımaktadır.

Sonuç

Her internet alışverişinde koşulsuz cayma hakkı bulunduğu düşüncesi hukuken doğru değildir. Mevzuat bazı sözleşme türlerini açık şekilde istisna kapsamına almıştır. Özellikle kişiye özel ürünler, dijital içerikler, finansal piyasa işlemleri, hızlı bozulan ürünler ve rezervasyon hizmetleri bakımından tüketicinin cayma hakkı bulunmayabilir.

Bununla birlikte satıcının keyfi şekilde “iade kabul etmiyoruz” açıklaması yapması da tüketici haklarını ortadan kaldırmaz. Her uyuşmazlığın sözleşmenin niteliğine, ürünün özelliklerine ve somut olayın şartlarına göre ayrıca değerlendirilmesi gerekir.